Radio documentaires
Rudi en ik
(2011, 40 min, NTR)
Tien jaar geleden woonde ik in New York. Op de ochtend van 11 september had ik de twin towers zien instorten en anderhalve dag later lag ik – uitgeput, lamgeslagen door de emoties – op de bank naar de tv te kijken. Ik keek naar Larry King op CNN. En daar verscheen opeens in kadertje een man met een wat bolle kop in beeld. Hij sprak met een vet Nederlands accent. Zijn naam was Rudi Dekkers.
Deze Dekkers, voormalig makelaar te Ede, bleek eigenaar van een vliegschool in Florida. En op die vliegschool hadden Mohammed Atta en Marwan al-Shehhi lesgehad. Atta en al-Shehhi waren de twee kapers die de vliegtuigen hadden bestuurd die de twin towers hadden vernietigd. Dekkers vertelde op CNN en in de tientallen interviews die hij verder nog zou geven steeds hetzelfde verhaal: dat hij nooit iets had vermoed, dat hij Atta weliswaar een ‘eersteklas klootzak’ had gevonden, maar dat hij, en zijn instructeurs, nooit enige aanwijzing hadden gehad wat hij van plan was geweest.
Wat moet er door die man heengaan, vroeg ik me af. Hoe zal hij zich voelen bij de wetenschap dat hij – onbedoeld en onbewust – een aandeel heeft gehad in de grootste terroristische aanslag uit de Amerikaanse geschiedenis? Ik vroeg me af of hij zich in enigermate schuldig voelde aan de aanslagen, ook al had hij er geen schuld aan.
De man die de kapers heeft leren vliegen: Dekkers’ verhaal liet me niet meer los en na een half jaar zocht ik hem in Florida op. Waar ik een man verteerd door schuldgevoelens had verwacht – zo ongeveer als je je moet voelen als je buiten jouw schuld iemand doodrijdt – trof ik een joviale man die zich de aandacht die 9/11 hem had gebracht van harte liet aanleunen. Hij voelde zich absoluut niet verantwoordelijk. Sterker nog, hij beleed wel empathie met de slachtoffers van 9/11 maar hij deed dat op zo’n achteloze, arrogante manier dat het gemaakt over kwam. Zelf had ik slapeloze nachten van wat ik op 11 september had gezien, Dekkers leek nergens last van te hebben. Zelfs het feit dat er nauwelijks meer studenten naar zijn vliegschool kwamen en dat het er naar uitzag dat hij de tent moest gaan sluiten, leek hem niet te deren.
Ik hield sporadisch contact met hem, en in de jaren na 9/11 ging het weinig beter met hem. Hij moest uiteindelijk zijn vliegschool verkopen, zijn huwelijk strandde, nieuwe ondernemingen liepen spaak. Doordat hij bekend stond als de man die de kapers leerde vliegen, wilde in Amerika weinigen met hem van doen hebben. Hij mocht zich dan niet schuldig voelen of schuldig zijn, hij was wel guilty by association. Niet dat hem dat leek te deren. Dekkers bleef opgewekt. Niets of niemand leek hem eronder te kunnen krijgen. En misschien was dat wel wat ik het meest fascinerende aan hem vond. De man weigerde zich te schikken in een slachtofferrol.
Deze zomer zocht ik hem in Florida op, waar hij nog altijd woont. Zijn bolle, gebruinde kop had plaatsgemaakt voor een getaand, mager hoofd. Van de miljoenen die hij ooit had bezeten, was niets meer over. Zijn huis was door de bank teruggevorderd en hij kon er elk moment uit gegooid worden. Hij had geen werk. Hij tapte illegaal stroom af. Hij leefde van voedselbonnen en at nog maar één keer per dag. Hij werd achtervolgd, letterlijk, door deurwaarders die zijn auto in beslag wilde nemen. Zijn visum was verlopen en feitelijk was hij illegaal in het land. Hij lag opnieuw in scheiding. Zijn vingernagels had hij tot aan de nagelriemen afgebeten.
Dit was waar 9/11 hem had gebracht. Hier was een man wiens leven door 9/11 was vernietigd. Van de Amerikaanse Droom was hij in de Amerikaanse Nachtmerrie belandt. Hij was tenslotte toch slachtoffer geworden.
Maar was dat wel zo? De afgelopen jaren was ik het een en ander over Rudi Dekkers te weten gekomen. En hoe meer ik over hem leerde, hoe minder ik hem als slachtoffer kon zien. Het was eerder andersom: hij had zelf een spoor van slachtoffers achter zich gelaten. Dekkers had in Nederland op grote schaal de belasting ontdoken, hij had voetbalvereniging VVV Lunteren aan de rand van de financiële afgrond gebracht. Van zijn zoon in Nederland, die via het programma Spoorloos met hem in contact probeerde te komen, wilde hij niets weten. In Amerika had hij ruzie met zakenpartners en stond hij als wanbetaler bekend. Ik vroeg me af: wie is Rudi Dekkers nu eigenlijk? Een vlotgebekte zakenman die door 9/11 alles is kwijtgeraakt of een gewetenloze oplichter? Of misschien allebei? Of zit het nog anders?
luister online
De Rechtbankverslaggever
(2011, 38 min, NTR)
Rechtbankverslaggever Rob Zijlstra spendeert zijn dagen op de publieke tribune van de Groningse rechtbank. Elke week ziet hij een bonte verzameling schlemielen en schurken aan zich voorbijtrekken en doet daarvan verslag in het Dagblad van het Noorden en op zijn eigen weblog Zittingszaal 14.
Wat doet die aanhoudende confrontatie met de Groningse misdaad met de journalist? Hoe denkt hij over de criminaliteit in Nederland? En hoe beziet hij de tegenwoordig zo vermaledijde rechterlijke macht? Jeroen van Bergeijk maakte voor Holland Doc Radio een portret van een van de laatste fulltime rechtbankverslaggevers van Nederland.
Luister online of download mp3
Goudkoorts
(2010, 39 min, VPRO)
De goudprijs staat sinds een jaar op recordhoogte. Dat brengt in Australië heuse goudzoekers op de been. Niet langer met goudzeef en schep, maar met hightech metaaldetectors in de hand gaan zij op zoek naar het goud dat nog altijd in de Australische wildernis ligt verborgen.
Wie zijn die moderne goudzoekers? Stoere individualisten of meelijwekkende drop-outs? Wat bezielt hen om door de woestenij te zwerven in de hoop genoeg van het edele metaal te vinden om een inkomen bij elkaar te sprokkelen? Radiomaker Jeroen van Bergeijk tikt een metaaldetector op de kop en trekt er in Australië op uit, op zoek naar goudzoekers…. en goud.
Luister online (begint op 2.40 min)
Beam me up Scotty
(2009, 40 min, VPRO)
Ex-journalist Jim Schilder heeft een roeping. Schilder, tot voor kort redactiechef bij opinieweekblad HP/De Tijd, gaat priester worden. Documentairemaker Jeroen van Bergeijk, die Schilder kent uit de tijd dat beiden freelance journalist in New York waren, vraagt zich af: wat is dat, een roeping? Stiekem is hij, net als vele van Schilders vrienden, collega-journalisten en familieleden, jaloers op deze radicale stap. Eigenlijk wil hij ook wel een roeping.
Van Bergeijk volgt Schilder in de laatste weken van zijn seculiere bestaan wanneer hij zijn baan opzegt, zijn huis verkoopt, op bedevaart naar Lourdes gaat en zijn intrek neemt in een seminarie. Lukt het hem het mysterie van Schilders bekering te doorgronden?
Luister online (begint op 1.30 min)
Bijen zijn cool
(2009, 39 min, VPRO)
Bijen maken heerlijke honing, zorgen voor bestuiving van planten en zijn NIET eng. Maar ondertussen sterven door een mysterieuze ziekte wereldwijd bijenvolken uit. Dat baart zorgen want zonder bijen komt de productie van veel groente en fruit in gevaar. Jeroen van Bergeijk brengt verslag uit vanaf de bijenkasten die hij onlangs in de tuin van het VPRO-gebouw in Hilversum plaatste.
Zelfs Michelle Obama houdt tegenwoordig bijen in de tuin van het Witte Huis. Maar ondertussen gaat het wereldwijd heel slecht met de bijen. De afgelopen jaren is de bijensterfte in Nederland bijna verdubbeld. Dat baart zorgen want zonder bijen komt de produktie van veel groente en fruit in gevaar.
Luister online (begint op 2.30 min)
Op zoek naar de Sfinx – Siegfried Nassuth en zijn Bijlmer
In samenwerking van met Hans van Wetering
(2008, 38 min, VPRO)
Er is geen Nederlander die niet weet waar de Bijlmer ligt. Maar wie de vraag stelt naar de bedenker van die zo verguisde honingraten, garages en dreven, stuit steevast op een ongemakkelijk stilzwijgen. Hoe kan het dat zo’n spraakmakend project zo’n anoniem gebleven bedenker had? Wie was Siegfried Nassuth, deze man die ‘de sfinx’ werd genoemd?
Onverbiddelijk in zijn opvattingen, maar tegelijk zo zachtjes sprekend dat mensen moeite hadden hem te verstaan; die als natuurmens opgroeide in de Indische tropen en in de Bijlmer vervolgens die versteende honingraten ontwierp; die door zijn omgeving voor een genie werd gehouden, maar zichzelf zo onzichtbaar maakte dat het ergernis opwekte; de man ook wiens Bijlmerarchief bij het vuilnis belandde, en die zelfs zijn eigen dood geheim wist te houden.
Luister online (begint op 3.10 min)
Het geheim van koffer nr. 5537
In samenwerking met Frodo Terpstra
(2008, 39 min, VPRO)
In Het geheim van koffer nr 5573 bezoeken Jeroen van Bergeijk en Frodo Terpstra de jaarlijkse veiling van op Schiphol van achtergebleven bagage. Dat varieert van handtasjes, VanGogh-Museum posters tot complete koffers. Nieuwsgierig naar wat ze in die bagage zouden aantreffen, kochten ze speciaal voor Holland Doc Radio een “lot diverse koffers en tassen”. Gaat het ze lukken de eigenaars te achterhalen?
Minder dan 1 procent”, achtte veilingmeester Peter Trommelen de kans hierop. Van Bergeijk en Terpstra spraken op de veiling met ervaren koffer-kopers; scharrelaars die hopen op goede handel (“Het gekste dat ik ooit in een koffer heb aangetroffen? Gebruikte condooms. Dichtgeknoopt. En niet één, een heel zakkie.”). “Schiphol doet er alles aan die bagage terug te bezorgen. Als het u lukt, dan zou dat toch wel een probleem zijn voor luchthavenSchiphol want dat betekent dat ze daar slordiggehandeld hebben.” Zonder twijfel het meest intrigerende bagagestuk was de koffer die was gevuld met boormachine, vlakschuurmachine, Johnson’s Baby Powder en een leeg koekblik met een naam en adres in Engeland er op. Wie gaat er met een koffer vol gereedschap en babypoeder op reis? Een Poolse bouwvakster? Een klussende moeder?
Luister online (begint op 0.50 min)
Een auto naar Afrika
In samenwerking met Gerbert van der Aa
(2008, 42 min, VPRO)
Woestijnrally Le Dakar is wegens dreiging van terroristen afgelast, maar dat weerhoudt Jeroen van Bergeijk en Gerbert van der Aa er niet van om per auto dwars door de Sahara te reizen. Met een roestige Renault Master transport busje, bouwjaar 1989, 400.000 km op de teller, trekken ze door Algerije met de hoop hem in Mali met winst te verkopen. Van Bergeijk vraagt zich af: is dit nu een kwalijke vorm van dumpen van ons westerse afval in Afika of handel die zowel Europa als Afrika ten goede komt?
Luister online (begint op 2.25 min)
- Nog geen reacties.
Social Homes